• كلانتري: اجازه بدهيم چند نگاه مختلف از تصويرگران درباره‌ي يك موضوع به نمايشگاه راه پيدا كند. بايد بخشي از قضاوت را هم به بازديد كننده بسپاريم.

***

در نگاه اول شايد به راحتي بتوان فهميد از سه نسل آمده‌اند. دو نفر استخوان خرد كرده‌ي تصوير و تصويرسازي هستند. استوانه‌هايي كه تكيه‌گاه نسل امروز و پشتوانه‌ي سربلندي فرداي آنان به شمار مي‌روند. دو نفر از نسل مياني هستند. كساني كه تجربه‌هاي گرانقدري در كارنامه‌ي خود دارند. آنان حلقه‌هاي طلايي اتصال ديروز و امروز به شمار مي‌روند. يكي هم از نسل جديد معرفي شده است. در كنار اين جماعت اهل هنر، دو مؤلف هم حضور دارند. آنان از زاويه آموزشي به آثار مي‌نگرند.
اينان نيك مي‌دانند كه اين جشنواره، الگوي قابل تأمل تصويرگري كتاب درسي فرداي ماست. بنابراين بارها و بارها با دقت و وسواس يكايك كارها را مرور مي‌كنند. كيفيت كار، زيبايي‌شناسي، رنگ، نوگرايي، تكنيك و ده‌ها نكته ديگر را لحاظ مي‌كنند تا سرانجام آثاري را به جامعه معرفي نمايند. تصاويري كه كودك از ديدنش لذت برده و با كنجكاوي درس را دنبال مي‌كند؛ معلم هم  به عنوان مكمل متن از آن براي تدريس بهره بگيرد و سرانجام كتاب‌هاي درسي، جذاب و درخشان جلوه مي‌نمايد.
اين‌جا سالن پامچال اردوگاه شهيد باهنر تهران است. ساعت،10 صبح روز شنبه پنجم آذرماه را نشان مي‌دهد. همه چيز براي يك قضاوت صادقانه و داوري عادلانه مهياست. آثاري كه از قبل كدگذاري و تقسيم‌بندي شده به تفكيك روي ميزها قرار مي‌گيرد. تصاوير مربوط به متن كتاب‌هاي درسي دوره‌ي دبستان و راهنمايي يك طرف چيده مي‌شود. ”رازونياز“ عنوان ديگري از يك مجموعه كار است. بخشي از تصاوير هم با موضوع ”ايران، سرزمين ما“ روي ميزها رفته است. داوري آثار را در اين دوره اين افراد بر عهده دارند.
1.  پرويز كلانتري (تصويرگر)
2.  غلامعلي مكتبي (تصويرگر)
3. محمدحسين تهراني(تصويرگر)
4. مهران زماني (نماينده انجمن تصويرگران كتاب كودك)
5. عطيه مركزي (نماينده انجمن تصويرگران كتاب كودك)
6. دكتر محمدرضا سنگري (كارشناس آموزشي)
7. فاطمه رمضاني (كارشناس آموزشي)
داوري طي دو روز انجام مي‌شود. روز نخست از ميان تمامي آثار رسيده به دبيرخانه، تعدادي اثر براي حضور در نمايشگاه انتخاب مي‌شود. كار اين بررسي و انتخاب تا ساعت 6 بعدازظهر به طول مي‌انجامد. روز دوم، داوران از ميان كارهاي راه يافته به نمايشگاه در هر مقطع (گروه) تعدادي را به عنوان نامزد دريافت جايزه معرفي مي‌كنند و سرانجام برترين‌ها از اين ميان انتخاب مي‌شود.
هيأت داوران در طول بررسي، راي‌گيري و حتّي استراحت‌هاي كوتاه بين روز، گفت‌وگوهاي جالبي با همديگر داشتند و هر كدام نقطه نظرات خود را مطرح مي‌ساختند. رأي‌گيري علني بود و هر كس از نظر خودش دفاع مي‌كرد. گاهي نظرات كارشناسي يك داوري روي آراء ديگران اثرگذار بود. گاه نيز برخي برروي ديدگاه و رأي خود ثابت بوده و دلايل خاص خود را داشتند. آنچه پيش‌روي شماست گزارش اجمالي از اين برنامه است. از ميان صحبت‌ها و گفت‌وگوهاي آنان، برخي نكات قابل توجه و تأمل را يادداشت كرديم. اهميت ندارد كه اين كلمات و جملات با مشاهده‌ي آثار كدام تصويرگر بر زبان‌ها جاري شده است. بلكه مهم محصول اين گفت‌وگوهاست كه شايد از دل آن بتوان راهي به سوي مؤفقيت  بيشتر پيدا كرد.
***

گام اول انتخاب آثار براي ارائه در نمايشگاه

همتي دبير جشنواره: اجازه بدهيد در مرحله اوّل كارهاي ضعيف را كنار بگذاريم.

مكتبي: احساس مي‌كنم در اين مرحله تعداد كارهاي خوب خيلي بيشتر از آثار ضعيف است.

كلانتري: اول، آن كارهايي را كه خوب نيستند حذف كنيم. من معتقدم بايد اجازه بدهيم سليقه‌هاي گوناگون به كتب درسي راه پيدا كند. اگر كار نقاشي و تصويرسازي كسي قابليت دارد، بايد اجازه بدهيم بيايد و خودش را مطرح كند. ما قرار نيست چيزي را به كسي ديكته كنيم.

همتي: روي كارهاي ضعيف، اصولاً كمتر اختلاف پيش مي‌آيد. پيشنهاد بنابراين كارهاي ضعيف را ابتدا حذف كنيم تا كارها سرعت بيشتري پيدا كند.

سنگري: در يك نگاه كلي كه به آثار داشتم به نظر مي‌رسد برخي كارها قوي‌تر از كتاب‌هاي موجود ماست.

تهراني: تعدادي از كارها جلوه‌ي كودكانه دارد. بايد به زيبايي‌شناسي كارها توجه كرد.

مركزي: در برخي از كارها جذابيت تازه‌اي ديده مي‌شود. اين تصويرگران همان موضوع را با فرم‌هايي غير از آن‌چه كه تا حالا بوده كار كرده‌اند. البته در برخي هم نوآوري ديده مي‌شود.

در فواصل بررسي يكايك آثار، برخي از داوران معتقد بودند بايد با قاطعيت، تعدادي را كه شايد در حد متوسط بودند به سرعت كنار گذاشت. در حالي كه پرويز‌كلانتري اصرار داشت، بايد زمينه‌اي فراهم كرد تا حدامكان آثار مختلفي از افراد بماند و حداقل به نمايشگاه راه پيدا كند. بنابراين نبايد به سرعت در مرحله‌ي اول قضاوت كرد. در برخي آثار حس بومي جالبي ديده مي‌شود. البته تعدادي از آثار هم تلخ است.

كلانتري: اجازه بدهيم چند نگاه مختلف از تصويرگران درباره‌ي يك موضوع به نمايشگاه راه پيدا كند. بايد بخشي از قضاوت را هم به بازديد كننده بسپاريم.

مركزي: من معتقدم هر چيزي را نبايد به يكباره به دانش‌آموزان داد. اگر تصوير همه چيز را يك‌جا به بچه نشان بدهد خوب نيست. بايد به بچّه‌ها فرصت بدهيم تا بخشي  از اطّلاعات را از تصاوير گرفته و بقيه‌ي مفاهيم را با كنجكاوي خود پيدا كنند.

تهراني: در تعدادي از آثار ارائه شده، بحث اسطوره‌ هم وجود دارد. اجازه بدهيم تنوع ديد در اسطوره هم وجود داشته باشد.

مركزي: گاهي اوقات برخي افراد يك يا دو رنگ مي‌آورند، امّا مي‌دانند با همان رنگ‌ها چكار كنند. در حالي كه برخي تصويرگران از تعداد رنگ بيشتري استفاده مي‌كنند ولي تكليف خودشان با آن رنگ‌ها مشخص نيست.

تعدادي از كارها به لحاظ آموزشي قابل توجّه بود. بنابراين‌، بيشتر مورد توجّه دو عضو مؤلف گروه داوري قرار مي‌گرفت. البته تعدادي از آثار هم كه به نظر داوران بخش هنري جالب بود، از سوي مؤلفان به ويژه دكتر سنگري مورد تأييد قرار نمي‌گرفت. زيرا معتقد بودند اين آثار در كتاب درسي چاپ نمي‌شود. تصاوير تيره كه چندان از رنگ‌هاي روشني و شفاف برخوردار نبود، چندان مورد توجه دو عضو مؤلف گروه واقع نمي‌شد.

تهراني:‌ من معتقدم كساني كه به تكنيك‌هاي جديد روآورده‌اند، بايد مورد توجه قرار بگيرند. بايد به نظرات كارشناسي و كاركردن مؤلفان احترام گذاشت. وقتي ما يك كار را تأييد مي‌كنيم، يعني 50 درصد كار خوب است.

كلانتري: اين كارها هم معنا پيدا مي‌كند. وقتي يك موضوع مثل طوطي‌وبازرگان را چند نفر با طرح‌ها و تكنيك‌هاي مختلف كار مي‌كنند، بايد آن‌ها را كنار هم بياوريم تا بازديدكنندگان نمايشگاه هم در اين رابطه قضاوت كنند.

مركزي: البته برخي از آثار ارائه شده، مجله‌اي است و براي ارائه در كتاب مناسب نيست. ما اين‌جا هستيم براي اين‌كه تصاوير كتاب درسي كيفيت بيشتري پيدا كنند، الآن كتاب درسي ما به نهايت رسيده است. به همين خاطر چنين جشنواره‌اي را پيش‌بيني كرده‌اند. بايد در اين خصوص برنامه‌ريزي صحيحي داشته باشيم تا نتيجه‌ي مطلوب بگيريم.

سنگري: كار تصويرگري بعد از كار تأليف نيست. ما معتقديم در جلسات تأليف كتاب درسي، بايد تصويرگر هم حضور داشته باشد. از همان‌جا مي‌تواند الهام بگيرد. بايد تصويرگر همان‌جا كنار ما باشد. نه اين‌كه اول بنويسيم و بعد از تصويرگر بخواهيم آن را اجرا كند. ما از تصاوير فعلي كتاب‌هاي درسي راضي نيستيم. الآن كساني كه دو نسل با كتاب‌هاي بوده‌اند، يك اتفاق‌نظري درباره‌ي متن‌ها و تصاوير دارند. خيلي از تصاوير در حافظه‌ها مانده است.
اين‌همان مانايي است. از اين نظر مي‌توان به تصوير متن نگاه كرد. لازمه‌ي رسيدن به يك مانايي در اين حوزه، برگزاري نشست‌ها و جلسات مشترك مؤلف و تصويرگر است.

تهراني: بايد به نوگرايي كتاب درسي و جاودانگي هم توجّه  كرد. منظورم جاودانگي از لحاظ برخورد است. وقتي تصاوير چاپ مي‌شود و به درون اجتماع مي‌رود يك بازخورد دارد.

مركزي: اگر ما سليقه‌ي خود را به غير متخصص بسپاريم، سطح كار پايين مي‌آيد. هنرمند بايد سطح توقع جامعه را با كارهاي خوبي كه انجام مي‌دهد ارتقا دهد. بايد فرصت ايجاد كرد و شرايط را براي كار خوب مهيا ساخت.

زماني: تصويرگر خوب در ايران زياد داريم، ولي در عمل كاري از آن‌ها نمي‌بينيم.

سنگري: ما بايد جلسات مشترك داشته باشيم. در اين جلسات مي‌توان نظرات مؤلف و تصويرگر را متعادل ساخت. يك جاهايي ما بايد در عرصه‌ي آموزشي عقب‌نشيني كنيم و يك جاهايي شما بايد اين‌كار را انجام دهيد. ما حتي گاهي اوقات از علم به نفع آموزش عقب‌نشيني مي كنيم. نگاه آموزشي عمدتاً نگاه رئال بوده است. ما هرگز زمان كافي به تصويرگران نداده‌ايم تا يك مجموعه را كتاب‌سازي كنند. فضا بسته بود و به همه‌ي آنان اجازه‌ي ورود داده نشد است. الآن فضا باز مي‌شود. تنوع ايجاد شده است. يك نگاه كلي به اين تصاوير نشان مي‌دهد كه تنوع وجود دارد. من در اين مجموعه تنوع را مي‌بينم. اين تنوع و گوناگوني باعث مي‌شود تا شما تسامع داشته باشيد. ما تاكنون در اين 90 – 70 سال سابقه‌ي توليد كتاب درسي چنين فرصتي را نديديم كه همه با هم كار كنند و نظر بدهند. الآن روي برخي موضوعات 4 يا 5 نفر كار كرده‌اند. پيش از اين ،كارها مثل آش كشك خاله بود. يعني هر چه كه بود بايد پذيرفته مي‌شد. بايد اجازه داد تا سبك‌هاي مختلف خودشان  را نشان دهند و حضور پيدا كنند. البته براي دوره‌ي ابتدايي يك كمي حساسيت بيشتر است.

كلانتري: من هم اين حرف را تأييد مي‌كنم.

مركزي: آيا اين همه تنوعي كه در اين‌جا مي‌بينيم در كتاب‌هاي درسي ما وجود داشت؟

سنگري: خير. اگر شما هر قدر هم خلاق باشيد باز هم يك نفر هستيد. اگر كل كتاب را بدهند بنويسم يك سبك مي‌شود. يك نگاه را هم به يك تصويرگر بسپاريم نتيجه همان است. به ندرت كار تيمي انجام مي‌شد. در حالي كه امروز كارها به سمت تيمي شدن پيش مي‌رود.

رمضاني: در كتاب هديه‌هاي آسمان ما از سبك‌هاي مختلف استفاده كرديم.

سنگري: من از تنوع تا حدي ترس دارم. اگر سبك‌هاي گوناگون در كتاب بيايد و هارموني نداشته باشد، خطرناك است. كتاب بايد از يك هارموني برخوردار باشد.

زماني: اين به صفحه‌آرايي ربط پيدا مي‌كند.

كلانتري: سازمان بايد بداند چه نيروهاي بالقوه‌اي در جامعه وجود دارد تا به موقع از آن‌ها استفاده كند.

همتي: نقش مدير هنري در اين قضيه بسيار مهم است.

مركزي: بايد سراغ كارهاي خوب رفت، البته خيلي زمان مي‌برد تا مردم و جامعه به ‌آن روبياورند.

سنگري: تا امروز تصويرگران با مؤلفان همراه نبودند. لازم است اين دو مجموعه با هم باشند است كه با هم به تعادل مي‌رسند. ما و تصويرگران دنياي همديگر را مي‌شناسيم. الآن عصر، عصر تكاثر است. بايد يك دادوستد ذوقي و علمي در جريان تأليف بيافتد.

مجموعه هيأت داوران در جريان بازده‌ي  كارها و قضاوت آثار متفق‌القول بودند كه نبايد اجازه بدهم  آثار ضعيف به نمايشگاه راه پيدا كند. در اين ارتباط به نظر مي‌رسد خانم مركزي خيلي سريع و قاطعانه تصميم‌گيري مي‌كرد و برخي از آثار را از گردونه قضاوت مجدد و حضور به مراحل بالاتر حذف مي‌نمود. آقاي كلانتري اصرار داشت بايد آثار مختلفي از افراد – (البته منظور آثار ضعيف نيست) به نمايشگاه و مراحل بعدي راه پيدا كند. بنابراين خيلي سريع تصميم‌گيري نمي‌كرد و پس از بررسي جوانب مختلف كار به قضاوت مي‌نشست. وقتي صحبت از سادگي برخي آثار و سطحي برخورد كردن با كارها مطرح شد، نقطه نظرات مطرح گرديد.

مركزي: سادگي يا سطحي برخورد كردن فرق دارد. سادگي از پختگي به دست مي‌آيد و كسي كه خودش پخته باشد به رنگ‌آميزي دقيق و منجسم مي‌رسد. كسي كه پخته باشد، كارش به سمت سادگي مي‌رسد. اين بررسي مشترك آثار توسط تصويرگر و مؤلف باعث شد تا ما امروز تا حدودي با نظرات دكتر سنگري به عنوان يك مؤلف آشنايي پيدا كنيم.
وقتي داوران سرگرم بررسي برخي آثار در حوزه‌ي‌ ”رازونياز“ بودند، توجّه به نوع رنگ‌آميزي در كارها قابل توجه بود.

مركزي: ما بايد در رنگ‌آميزي كارها به يك پختگي برسيم، به طور مثال براي يك موضوعي كه حالت روحاني دارد نمي‌توان از هر رنگي استفاده كرد. بايد از رنگ‌هايي براي تصويرسازي اين موضوع استفاده كرد كه متواضعانه باشد. به همين دليل مي‌گوييم برخي از اين رنگ‌ها رنگ ما نيستند. اين قضيه در موسيقي هم كار برد دارد. در زمينه‌ي كار آموزشي گاهي اوقات، مداد رنگي بهترين جواب را مي‌دهد.

تهراني: برخي كارها را با توجه به موضوع و پيامي كه براي مخاطب دارد بايد انتخاب كرد. برخي از نقاشان و تصويرگران با زبان كودكي نقّاشي مي‌كنند. بنابراين بايد به آن‌ها توجّه كرد.
در اولين روز داوري، ابتدا آثار مربوط به متون كتاب درسي دوره‌‌ي دبستان كه بيشترين تعداد را به خود اختصاص داده بود بررسي شد. آثار رسيده به بخش‌هاي ”ايران سرزمين ما“ ،”رازونياز“ متون درسي دوره‌ي راهنمايي و خارج از موضوع از حجم كمتري برخوردار بود. داوري براي حذف آثار ضعيف و انتخاب كارهاي قابل ارائه از نمايشگاه در هر بخشي طي دو مرحله انجام شد. در اوّلين مرتبه، ضعيف‌ترين‌ها حذف شد و سپس بخش ديگري از كارها در حد پاييني از رده خارج شد.
پس از بررسي و انتخاب كارهاي مربوط به متون درسي دوره‌ي دبستان، داوران به سراغ بخش ”ايران سرزمين ما“ رفتند. در اين بخش برخي از تصويرگران، چهره‌ها را نقاشي كرده بودند. اتفاق نظر براي حذف در اين بخش ميان داوران بيشتر از تصويرهاي مربوط به متون كتاب درسي دوره‌ي دبستان بود. به همين دليل كار بررسي آثار سرعت بيشتري پيدا كرد.

تهراني: نقاشي كردن عكس‌هاي افراد خودش خوب است. اما در نقاشي يك حالتي وجود دارد كه شايد در عكس قابل اجرا نباشد. سايه روشني‌هاي نقاشي گاهي در عكس‌ جواب نمي‌دهد.

مكتبي : به جاي كشيدن يك تصوير از چهره‌ي اشخاص صحنه‌اي مي‌توان ؟ از زندگي آن‌ها را تصويرسازي كرد. در اين قسمت خيلي كار شده است، اما به درد كتاب درسي نمي‌خورد. به همين علت لازم است اين افراد آموزش ببينند.

مركزي: خيلي از آثار در اين قسمت ريزش كرد. اين مهم است آدم درباره‌ي كاري كه انجام مي‌دهد، فكر بگذارد.

سنگري: در آينده قرار است تأليف كتاب‌ها را به استان‌ها بسپارند و به جاي يك تأليف چند تأليف وجود داشته باشد. اگر قرار باشد استان‌ها كتاب‌ تأليف كنند در عرصه‌ي تصويرگري هم مي‌توان اين حركت را انجام داد. لازم اين كار شناسايي افراد مستعد در شهرستان‌هاست كه جشنواره به اين قضيه كمك مهمي مي‌كند.

مكتبي: آيا نمي‌شود  زبده‌ها را جمع كرد و به آن‌ها و به آموزش داد؟

وقتي تصويري از 40 مرحله قضاوت رسيد، نگاه‌ها روي آن متمركز شد.
صفحه و تصوير تيره به نظر مي‌رسيد. از رنگ‌هاي كدر و مات استفاده شده بود. و در اين ارتباط محمدحسين تهراني چنين اظهار نظر كرد:

تهراني: اين تصوير خوبي نيست بايد كاري كرد كه وقتي مخاطب به تصوير  نگاه مي‌كند احساس كند كه دوست دارد بم بماند. وقتي كار مرده باشد، بيننده هيچ تمايلي به بودن و حفظ بم ندارد. در واقع دلش نمي‌خواهد اين تصوير را ببيند.

مكتبي: اگر كسي صدايش خوب باشد ولي خوانندگي نداند كه كار درست نمي‌شود.

آثار در پيرامون موضوع «رازونياز» هم‌ چنان قابل توجه نبود. تصويرگري با محور رازونياز ويژگي‌هاي خاصي دارد. برخي از نكات آن را مي‌توان در لابه‌لاي صحبت‌هاي هيأت داوران پيدا كرد.

مكتبي: كسي كه در موقعيت رازونياز است بايد همه چيزش شيرين باشد.

تهراني: من معتقدم همه‌ي كارها را نمي‌توان به يك دفعه حذف كرد. يك تعداد از آثار را بايد با دقت بيشتري در مرحله‌ي دوم به قضاوت نشست. در بحث رازونياز‌، نگاه‌هاي مختلفي وجود دارد. يعني آدم‌ها، مي توانند با حالت‌ها و شكل‌هاي متفاوت و مختلف رازونياز كنند. بايد متنوع‌تر نگاه كرد. سانتي‌متر اين نوع سنجش بزرگتر است.

زماني: ما بايد دنبال خلاقيت‌هاي حقيقي باشيم حتي اگر خلف داشته باشد.

مكتبي: من در اولين نگاه به كار، ابتدا به هنري بودن اثر توجه دارم. اگر كار هنري باشد سراغ جزئيات آن مي‌روم.

تهراني: در برخي از اين آثار رنگ‌آميزي، حس روحانيت را به فرد و بيننده مي‌دهد.

مكتبي: به قول آقاي كلانتري اجازه بدهيم با انتخاب آثار از سوي ما در نمايشگاه جنجال باشد. اين بهتر از اين است كه مخاطب ساكت بيايد و ساكت هم برود.

سنگري: در رازونياز هر چه به سمت دايره و انحناپيش برويم، آثار ما با نظام هستي هماهنگ‌تر است.

تهراني: در مورد يك سيب مي‌توان سه چيز گفت، گاهي مي‌توان گفت اين سيب جنبه‌‌ي تزئيني دارد. گاهي يك سيب مي‌تواند به انسان حالت عرفاني بدهد. طوري كه با ديدن آن به سراغ خالقش متمايل مي‌شويم. گاهي هم يك سيب را از آن جهت سيب مي‌بينيم كه مي‌خواهيم فقط آن را بخوريم.

مكتبي: هر تصوير يا هر متني را همه نمي‌پسندند. بايد كاري كنيم كه يك تصوير را همه بپسندند. بچه‌ها دوست دارند كه چيز خوب ببينند.

مركزي: من معتقدم اگر كاري ضعيف باشد، هر كاري ديگري كه كنار آن بيايد اگر هم خوب باشد، آن كار خوب را ضعيف  منعكس مي‌كند. بنابراين در نمايشگاه بايد كارهاي خوب و قوي را به نمايش گذاشت.

در لابه‌لاي بررسي اين آثار،‌ دكتر سنگري خاطره‌ها از يك سفر علمي و پژوهشي در بوشهر اشاره كرد و گفت: يك بار كه به بوشهر رفته بودم در جمع بچه‌ها حاضر شديم، يكي از بچه‌ها پرسيد: آقا اين كتاب را تو نوشتي؟ گفتم: بله: گفت: تو تا حالا كبوتر ديدي؟ جواب دادم: بله، دوباره مرا مخاطب قرار داد و گفت: من فكر مي‌كنم تو كبوتر نديدي. ما در خانه‌ي خودمان كبوتر داريم. هيچ كبوتري 5 تخم زيرپايش نيست. در حالي‌كه شما در كتاب خودتان كبوتري را نقاشي كرديد كه 5 تخم زير پايش هست.
داوران در بررسي آثار راهنمايي با سرعت بيشتري حركت مي‌كردند. زيرا در اين مرحله هم كارهاي ضعيف خيلي زياد بود. در بخش خارج از موضوع‌ هم تنها چند اثر رسيده بود، انتخاب بهترين كار دشواري نبود.
ساعت حدود 6 بعدازظهر را نشان مي‌داد كه هيأت داوران انتخاب آثار براي ارائه در نمايشگاه را نهايي كرده بودند. مشخصات آثار منتخب ثبت شده و ادامه‌ي كار به روز بعد واگذار شد. تنها در چند مورد بود كه داوران بدون هيچ دغدغه و ايهامي در انتخاب تصوير مورد نظر به نتيجه يكسان رسيدند اين قضيه شايد حكايت از شناخت خوب آن تصويرگر از تلفيق هنر و آموزش داشت. چنين تصويرگري كه در كار هنري مسلط بود و در عرصه كار آموزش نيز شناخت كافي داشت، بسيار قابل توجه بود.
گام دوم، انتخاب آثار شايسته‌ي نامزدي و آثار برتر
ساعت 30/9 صبح روز يكشنبه 6 آذر ماه، كار انتخاب آثار شايسته‌ي نامزدي براي دريافت جايزه آثار راه يافته به نمايشگاه آغاز شد. رأي‌گيري به صورت علني بود، هر كدام از داوران تعدادي كاغذ رنگي در اختيار داشتند كه براساس نقطه نظرات خود به آثار امتياز مي‌دادند. در پايان هر مرحله از رأي‌گيري، آثار برجسته انتخاب مي‌شد.

دكتر سنگري: در انتخاب‌هاي خود به استعداد يك اثر براي كتاب درسي فكر كنيد. يعني ببينيند آيا اين اثر حق راهيابي به كتاب درسي را دارد يا خير، شايد يك اثر خلاقانه باشد، ليكن كودكانه نباشد. يادمان باشد كه انتخاب آثار را خط‌مشي جشنواره بعدي را هم تعيين مي‌كند.

كلانتري: من زاويه را باز مي‌بينم و به آثار به صورت گوناگون مي‌نگرم.

تهراني: حساسيت كار ما در اين است كه روش كتاب‌‌سازي درسي را تعيين مي‌كنيم.

مكتبي: توانايي‌ها در اين عرصه بسيار اهميت دارد.

تهراني: سيستم آكادميك ما مشكل دارد. الآن برخي به صرف اين‌كه مي‌توانند هزينه‌ي تحصيلي خود را بپردازند، راهي دانشگاه مي‌شوند بي‌آن‌كه استعداد و توانايي تحصيلي از آن رشته را داشته باشد.

كلانتري: دانشگاه را فراموش كنيد. كارها را نگاه كنيد. چقدر از دانشگاه ما بيرون آمدند. آن‌ها كجا رفتند؟ آن‌ها رفتند و چيزي نشدند.

تهراني: شايد برخي آثار روي اين كاغذ‌ها و مقواها خوب درآمده باشد. ولي برخي كارها علي‌رغم خوب بودن، روي كاغذ‌هاي كتاب درسي ما جواب لازم را نمي‌هد.

رمضاني: ما در انتخاب آثار بايد به مفهوم درسي آن‌ها و توانايي آن براي رساندن پيام آموزشي توجّه كنيم. شايد يك اثر از نظر تصويرگري در سطح عالي نباشد، ولي مي‌تواند پيام را خوب منتقل كند. از طرف ديگر قرار نيست يك تصوير، دقيقاً همان اطلاعات متن را تكرار كند. بلكه مكمل متن باشد.

سرانجام كار نهايي نيز انجام شد و آثار برتر و برگزيده‌ي دومين دوره‌ي جشنواره تصويرگري كتاب درسي توسط هيأت داوران انتخاب شد. داوران از ميان آثار نامزد و شايسته‌ي دريافت جايزه، آثار داراي رتبه‌هاي اول، دوم، سوم، شايسته‌‌ي تقدير را انتخاب كردند. اين انتخاب به سادگي صورت نگرفت. هيأت داوران دغدغه‌هاي فراواني داشتند. آنان مي‌دانستند تصميم ايشان بسيار اثرگذار و تعيين كننده است. اين اهميت به خاطر انتخاب اين تصويرگر يا آن تصويرساز نبود. بلكه آنان مي‌دانستند، نظراتشان تعيين كننده مسير فرداي تصويرسازي كتاب درسي ايران است. با حضور در نمايشگاه‌شما مي‌توانيد نظر داوران را قضاوت كنيد.